یادآوری: ما در فرسته‌های واژه‌گمانی نخست یک واژهٔ فارسی را برمی‌گزینیم، و سپس می‌کوشیم با اندیشیدن و گمانه‌زنی پیرامونِ آن، و مفهوم‌ها و فضاهای زبانیِ مرتبط با آن، به شیوه‌های گوناگونِ واژه‌نپاری دست یازیم و دیسه‌های تازه با معناهای تازه بیافرینیم. (نیز بروید به #واژه‌گمانی (یک).)
همچنین یادآوری می‌شود که ممکن است در این فرسته واژه‌هایی معرفی شده باشد که هم‌اکنون در زبانِ فارسی کاربرد دارند، ولی نگارنده آن‌ها را ندیده یا نشنیده باشد. چنین واژه‌هایی با یادآوریِ همراهانِ گرامی از متن حذف خواهند شد.
واژهٔ امروز:
نوواژه‌های احتمالیِ واژهٔ «رود» که شاید باید تا کنون در زبانِ فارسی پدید می‌آمد‌ه‌اند، ولی نیامده‌اند:
🔹 #روداور (rud.â.var)(صفت)
یا: #پررود (صفت)
یا: #رودزار (اسم)
یا: #رودستان (اسم)
یا: #رودخیز (صفت)
یا: #رودسار (اسم)
یا: #رودزا (صفت)
یا: #رودنوش (اسم و صفت)
یا: #رودارود (اسم)
🧮 معنای احتمالی:
۱- سرزمین یا رشته‌کوهی که دارای رودهای بسیار است. (صفتِ آن سرزمین یا رشته‌کوه)
۲- دریاچه‌ای که رودهای بسیار به آن می‌ریزند.
🔹 #مه‌رود (meh.rud)
🧮 معنایِ احتمالی: رودِ بسیار بزرگی که بر آب‌وهوایِ سرزمین‌های پهناورِ پیرامونِ خود اثر می‌گذارد، و نیز می‌شود در آن کشتی‌رانی کرد، و ، مانندِ: نیل، ولگا، راین، می‌سی‌سی‌پی، گنگ، سند و ...
🔹 #تاب‌رود
یا: #پیچ‌رود
🧮 معنایِ احتمالی: رودهایی که از میانِ کوهستان‌های پیچ‌وتاب‌دار می‌گذرند و بنابراین مسیرِ تاب‌داری دارند.
🔹 #رودوار
🧮 معنایِ احتمالی: کانال‌های آبی که دست‌سازِ انسان است و نقشِ رود را بازی می‌کند، مانندِ: رودوارِ پاناما، رودوارِ سوئز
🔺نکته: واژهٔ #کنال (kanâl) که پیش‌تر در همین کانال برساخته شده است تنها برای کانال‌های آب کاربرد ندارد و مفهومِ عامِ کانال را داراست.
🔹 #رودشار ( از مصدرِ »شاریدن»)
🧮 معنایِ احتمالی: جریانِ رود
🔹 #ناف‌رود
یا: #نفرود (naf.rud)(همان ناف‌رود است.)
یا: #ته‌رود (tah.rud)
🧮 معنایِ احتمالی: جایی که رود به دریا می‌پیوندد.
~ #estuary
🔹 #رودابی
یا: #آب‌رودی
🧮 معنایِ احتمالی: صفتِ زمین‌هایی که با آبِ رود، نه با آبِ چاه آبیاری می‌شوند.
🔹 #ژرف‌رود
🧮 معنایِ احتمالی: صفتِ رودهایی که ژرفایِ آن‌ها از حدِ معینی (برای مثال، ۱۰۰متر) بیش‌تر است، مانندِ رودهای کنگو، دانوب و ...
🔹 #رودبر (rud.bar)
🧮 معنایِ احتمالی: رودهای کوچکی که از یک رودِ بزرگ‌تر منشعب می‌شوند.
🔹 #رودوند
🧮 معنایِ احتمالی: جایی که دو رود به هم می‌پیوندند.
🔹 #رودنما
🧮 معنایِ احتمالی: صفتِ خانه‌هایی که چشم‌اندازِ آن‌ها به سوی رود است.
🔹 #رودبیز
یا: #رودپالا
🧮 معنایِ احتمالی: تورینه‌های آهنی که در مسیرِ رودها می‌گذارند تا آشغال پشتِ آن جمع شود تا سپس آن‌ها را جمع‌آوری کنند.
🔹 #رودخوار
🧮 معنایِ احتمالی:
۱- صفتِ جلگه‌هایی که رودهای زیادی به آن پایان می‌یابند. برای مثال، می‌توان گفت:
این جلگه بسیار رودخوار است.
۲- صفتِ کشورهایی که جلویِ مسیرِ طبیعیِ یک رود را می‌گیرند تا به کشورهای دیگر نرسد، یا به کمینه برسد، مانندِ ترکیه و افغانستان
🔹 #رودخور
🧮 معنایِ احتمالی: میزانِ رودهایی که به یک منطقه می‌ریزد. برای مثال، می‌توان گفت:
رودخورِ این بیابان کم است.
🔹 #رودنشین
🧮 معنایِ احتمالی: صفتِ مردمانی که در جزیرک‌هایی وسطِ رودهای پهن زندگی می‌کنند.
🔹 #ده‌رود
🧮 معنایِ احتمالی: ویژگیِ دهی که در کنارِ رود بر پا شده است.
🔹 #رودشهر
🧮 معنایِ احتمالی: ویژگیِ شهری که کنارِ رود بر پا شده است.
🔹 #رودانه
🧮 معنایِ احتمالی: عوارضِ گذر از یک رود که از کشتی‌ها می‌گیرند.
🔹 #رودسنج(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: دستگاهی که بِدِهِ رود، یا میزانِ آبی که از یک نقطهٔ رود در واحدِ زمان گذر می‌کند، را اندازه‌گیری می‌کند. (عملِ این دستگاه)
🔹 #مادررود (mâdar.rud)
🧮 معنایِ احتمالی: رودی که شاخه‌های زیادی از آن جدا می‌شود.
🔹 #پلکان‌رود
یا: #پله‌رود
🧮 معنایِ احتمالی: رودِ پلکانی
🔹 #زررود (zar.rud)
🧮 معنایِ احتمالی: رودی که دارای سنگریزه‌های طلا باشد.
🔹 #رودکند (rud.kand)
🧮 معنایِ احتمالی: جایی در مسیرِ رود که به دلیلِ شیبِ تند و وجود مانعِ طبیعی، رود به سوی بالا می‌خروشد.
🔹 #رودیز (رود + دیز)
یا: #رودیس (رود + دیس)
🧮 معنایِ احتمالی: نام‌های دیگری برای مجرا، کانال و ...
🔹 #پیرارود
🧮 معنایِ احتمالی: همهٔ سرزمین‌های پیرامونِ یک رود که خاک و آب‌وهوایشان از آن رود اثر می‌پذیرد.
🔹 #رودپیرا(یی)
🧮 معنایِ احتمالی: پیراستنِ کناره‌های ناهموارِ رودها برای هدف‌های گوناگون
🔹 #رودآرا(یی)
🧮 معنایِ احتمالی: آراستنِ کنارهٔ یک رود با کاشتنِ گل و گیاه و ...
🔹 #خشک‌رود
🧮 معنایِ احتمالی: رودی که پیش‌تر آب داشته و به دلیلِ گرمایشِ زمین یا ناهنجاری‌های منطقه‌ای خشک شده است.
🔹 #رودگرد (rud.gard)
🧮 معنایِ احتمالی: جایی که مسیرِ رود خم برمی‌دارد و به سوی دیگری می‌چرخد. (بسنجید لا پاگردِ پله.)
🔹 #مرده‌رود ( مُرده‌رود )
🧮 معنایِ احتمالی: رودی که از شدتِ آلودگی هیچ جانداری در آن نمی‌زیَد. در کشورِ فیلیپین، به رودِ بسیار آلودهٔ Pasig که از وسطِ شهرِ مانیل می‌گذرد لقبِ dead river داده‌اند.
🧮 معنایِ احتمالی:
🔹 #رودزی
🧮 معنایِ احتمالی: جانورانی که در رودها (آبِ شیرین) می‌زیند، نه در دریاها.
🔹 #رودپیما
🧮 معنایِ احتمالی: کشتی‌های کوچک، ویژهٔ رفت‌وآمد در رودها
🔹 #رودآلا
🧮 معنایِ احتمالی:
۱- صفتِ کارخانه‌ها یا ساختمان‌هایی که در کنارِ رودها ساخته شده‌اند و آبِ رودها را می‌آلایند.
۲- ماده‌های صنعتی‌ای که آبِ رودخانه را می‌آلایند.
🔹 #رودبن (rud.bon)
یا: #رودسر
🧮 معنایِ احتمالی: سرآغازِ رود
🔹 #رودپل (rud.pol)
یا: #پل‌رود
🧮 معنایِ احتمالی: پُلی که یک سوی یک رود را بر فراز یک بزرگراه به سوی دیگرِ آن وصل می‌کند.
🔹 #رودنا (rud.nâ)
🧮 معنایِ احتمالی: جایی که یک رود در تنگنای میانِ دو صخره با در تنگنای یک درهٔ ژرف قرار می‌گیرد (همچنین، شاعرانه)
🔹 #پی‌رود (pey.rud)
یا: #پس‌رود
یا: #فرارود
🧮 معنایِ احتمالی: بخشی از رود که نسبت به یک نقطهٔ معین عقب‌تر (خلافِ جریانِ آب) قرار گرفته است.
🔹 #پیش‌رود
یا: #فرورود
🧮 معنایِ احتمالی: بخشی از رود که نسبت به یک نقطهٔ معین پیش‌تر (در جهتِ جریانِ آب) قرار گرفته است.
🔹 #رودچاله
یا: #چاله‌رود
🧮 معنایِ احتمالی: چاله‌هایی که در مسیرِ رودها ایجاد می‌شود.
🔹 #رودآمد
یا: #رودیافت
🧮 معنایِ احتمالی:
هر نوع درآمدی که از رود و کار در رود حاصل شود. (برای کسانی که نزدیکِ رودها زندگی می‌کنند.)
🔹 #ردیستن (rod.ist.an)
یا: #ردینیدن (rod.in.id.an) 👈 رُد (همان رود است.) + --ین (پسوندِ اسم‌ساز —> بسنجید با: زمین، بالین.) + --یدن (نشانهٔ مصدر)
🧮 معنایِ احتمالی: جریان یافتن، به جریان افتادن، به کار افتادن و ...
🔺نکته: این فعل در آینده به عنوان جایگزینِ یک فعلِ انگلیسی بارگذاری خواهد شد. دوستان میتوانند دربارهٔ چیستیِ فعلِ برگزیدهٔ انگلیسی در یادداشت‌گاه نظر دهند.
🔹 #رودکاوی
🧮 معنایِ احتمالی: کاوشِ علمی در بسترِ رودخانه‌ها
🔹 #رودنورد(ی) (rud.navard.(i))
🧮 معنایِ احتمالی: فرد یا دستگاهی که در کفِ رودخانه با هدف‌هایی گوناگون آب‌ورزی می‌کند.
🔹 #ترارود (tarâ.rud)
🧮 معنایِ احتمالی: کانال یا رودی که دو رود را به هم متصل می‌کند، مانندِ کانالی که دو رودِ وُلگا و دُن در روسیه را به هم می‌پیونداند.
🔹 #رودزده
و: #رودزدگی
🧮 معنایِ احتمالی: آسیب‌دیدگیِ ناشی از طغیانِ رود. آسیب‌دیده از طغیانِ رود
🔹 #رودزدایی
🧮 معنایِ احتمالی: زدودن و نابودیِ رودها یا شاخه‌های کوچک‌ترِ آن‌ها در نتیجهٔ سدسازی و دستبُردهای دیگرِ انسان به طبیعت
🔹 #رودریز
🧮 معنایِ احتمالی: میزانِ آبی که از یک یا چند رود به یک دریاچه می‌ریزد. مثال:
رود‌ریزِ این دریاچه صد‌هزار مترِ مکعب در شبانه‌روز است.
🔹 #لای‌رود
🧮 معنایِ احتمالی: گل و لایِ کفِ رود
🔹 #گاه‌رود
🧮 معنایِ احتمالی: رودی که در برخی از سال‌ها به دلیلِ بارشِ فراوان جاری می‌شود.
🔹 #رودگذر
🧮 معنایِ احتمالی: راه‌گذری تقریباً هم‌تراز با رود که خاکی یا شنی است، و آب از راهِ لوله‌های پهن از زیرِ آن می‌گذرد
🔹 #رود‌فراز
🧮 معنایِ احتمالی: بخشی از رود که نسبت به زمین‌های کناریِ آن در فرازا قرار دارد.
🔹 #رودنشیب
🧮 معنایِ احتمالی: بخشی از رود که نسبت به زمین‌های کنارِ آن در بالا نهاده است.
🔹 #رود‌آوا
🧮 معنایِ احتمالی: آوایِ خوشِ رود (شاعرانه)
🔹 #رودزایی (rud.zay.i)
🧮 معنایِ احتمالی: فرایندهای زمین‌شناختیِ پدید آمدنِ رودها
🔹 #آذررود (âzar.rud)
یا: #گدازه‌رود
🧮 معنایِ احتمالی: جریانِ گدازه‌های روان پیرامونِ قله‌های آتش‌فشانی
🔹 #رودشکاف
🧮 معنایِ احتمالی: هر عاملِ طبیعی یا ساختگی‌ای که موجبِ دو یا چندشاخه شدنِ رود می‌شود.
🔹 #رودگستری
🧮 معنایِ احتمالی: گسترشِ پهنای رودخانه
🔹 #رودسو (rud.su)
🧮 معنایِ احتمالی: هم‌سو با جریانِ رود
🔹 #پادرود (pâd.rud)
🧮 معنایِ احتمالی: خلافِ جهتِ جریانِ رود
🔹 #دریارود
🧮 معنایِ احتمالی: رودی که به دریا می‌ریزد، نه به دریاچه یا زمین‌های باتلاقی.
🔹 #رودورز(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: کسی که ورزشِ رودخانه‌ای (عمدتاً قایقرانی) انجام می‌دهد. (کنشِ فردِ یادشده)
🔹 #زیرود ( یا زیررود)
یا: #بستر‌رود
یا: #زیرین‌رود
🧮 معنایِ احتمالی:
۱- رودهایی که سفره‌های آبِ زیرزمینی را به هم می‌پیوندانند.
۲- جریان‌های آبیِ بسترِ دریا و اقیانوس
🔹 #رودمرگی
🧮 معنایِ احتمالی: مرگ به دلیلِ غرق‌شدن در رود، بویژه رودهایی که چندان خطرناک نمی‌نمایند، ولی گاه‌به‌گاه قربانی می‌گیرند.
🔹 #رود_روزی
یا: #رودکار
یا: #رودپیشه
یا: #رودمعاش
🧮 معنایِ احتمالی: واژه‌هایی برای کسانی که از طریقِ صنعت‌های وابسته به رود گذرانِ زندگی می‌کنند.
🔹 #پاک‌رود
یا: #سپنتارود
🧮 معنایِ احتمالی: رودهایی که شستشوی تن در آن‌ها به باورِ برخی مردم پاک‌کنندهٔ روح و تن است.
🔹 #چشمه‌رود
🧮 معنایِ احتمالی: رودهایی که از به هم پیوستنِ چشمه‌ها پدید می‌آیند.
🔹 #شاخه‌رود
🧮 معنایِ احتمالی: رودهایی که از رودهای دیگر یا از دریاچه‌ها جدا می‌شوند.
🔹 #رودچال
🧮 معنایِ احتمالی: چاله‌هایی که در مسیرِ رودها ایجاد می‌شوند و آب را به سفره‌های آبِ زیرزمینی منتقل می‌کنند.
🔹 #رودخس (rud.xas)
یا: #رودغال (حاصلِ برش‌آمیزیِ رود + آشغال)
یا: #رودروبه (rud.rub.e)(بسنجید با: خاکروبه.)
یا: #رودخاشاک (rud.xâš.âk)
یا: #رودآلود
🧮 معنایِ احتمالی: آشغال‌هایی که بر رویِ رود روان است.
🔺نکته:
۱- گفتنی است که ممکن است برخی از واژه‌های بالا برابری در انگلیسی یا زبانی دیگر داشته باشند، ولی چون روی‌کردِ ما اینجا پرداختن به پویاسازیِ درونیِ زبانِ فارسی است به آن وجه از مسئله نپرداخته‌‌ایم و نخواهیم پرداخت.
۲- مثلِ همیشه، دوستانِ گرامی میتوانند پیشنهادهای خود را (همراه با معنا یا کاربردِ احتمالیِ آن) در یادداشت‌گاه بنویسند. پیشنهادها پس‌از بررسی به متن افزوده خواهد شد.
