یادآوری: ما در فرسته‌های واژه‌گمانی نخست یک واژهٔ فارسی را برمی‌گزینیم، و سپس می‌کوشیم با اندیشیدن و گمانه‌زنی پیرامونِ آن، و مفهوم‌ها و فضاهای زبانیِ مرتبط با آن، به شیوه‌های گوناگونِ واژه‌نپاری دست یازیم و دیسه‌های تازه با معناهای تازه بیافرینیم. (نیز بروید به #واژه‌گمانی (یک).)
همچنین یادآوری می‌شود که ممکن است در این فرسته واژه‌ای معرفی شده باشد که هم‌اکنون در زبانِ فارسی کاربرد دارد، ولی نگارنده آن را ندیده یا نشنیده باشد. چنین واژه‌هایی با یادآوریِ همراهانِ گرامی از متن حذف خواهند شد.
واژهٔ امروز: هُنَر
نوواژه‌های احتمالیِ واژهٔ « هنر » که شاید می‌باید تا کنون در زبانِ فارسی پدید می‌آمد‌ه‌اند، ولی نیامده‌اند:
🔹 #هنرگون (honar.gun)
یا: #هنردیس (honar.dis)
یا: #هنرسا (honar.sâ)
🧮 معنایِ احتمالی: آنچه رنگی یا بهره‌ای از هنر در خود دارد.
🔹 #هنرواره (honar.vâr.e)
🧮 معنای احتمالی: ویژگیِ طرح‌های طبیعی که به کارِ هنری می‌مانند، مانندِ:
طرح‌واره‌های زیبای قندیل‌ها در غارها، طرح‌واره‌های زیبایِ سحابی‌ها در آسمان، و ...
🔹 #هنرگار (honar.gâr)
🧮 معنایِ احتمالی: هنرمندِ بسیار عالی و بالا‌درجه —> بسنجید با: خداوندگار، پروردگار، رستگار)
🔹 #هنرک
🧮 معنایِ احتمالی: واژه‌ای خوارشمار برای یک اثرِ هنری
🔹 #هنرسوز (honar.suz)
🧮 معنایِ احتمالی:
۱- صفتِ کسی که زندگی‌اش را پایِ هنر فدا کرده‌است.
۲- ازبین‌برندهٔ هنر، سوزندهٔ هنر، فداکنندهٔ هنر به پایِ چیزهایِ بی‌ارزش
🔹 #هنرگاه
🧮 معنایِ احتمالی: جایِ هنرآموزی یا جای هنرورزی یا جای نگهداریِ اثرِ هنری
🔹 #هنردان
🧮 معنایِ احتمالی: هنرشناس
🔹 #هنربان(ی)
یا: #هنرپاس(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: حافظِ هنر، حفظِ هنر
🔹 #هنرخو(یی)
یا: #هنرسرشت(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: دارایِ (دارابودنِ ) خو یا سرشتِ هنری
🔹 #هنرآگاه(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: آگاهی از هنر و آنچه به نقد و پیرامونِ آن ربط دارد.
🔹 #هنرداری
🧮 معنایِ احتمالی: ادارهٔ ارزیابیِ اثرهایِ هنری
🔹 #هنربار
🧮 معنایِ احتمالی: سرشار از هنر
🔹 #هنرساز(ی)
یا: #هنرآفرین(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: صفتِ کسی که نبوغِ آفرینشِ اثرِ هنری دارد (وضعیتِ داشتنِ نبوغِ هنری)
🔹 #هنرافزار
🧮 معنایِ احتمالی: افزارِ انجامِ کارِ هنری؛ یا افزارِ کاربرده در اثرِ هنری
🔹 #هنرزیستی
🧮 معنایِ احتمالی: زیستِ هنری (زیست به شیوهٔ هنرمندان)
🔹 #هنرزی
🧮 معنایِ احتمالی: کسی که به شیوهٔ هنرمندان می‌زید.
🔹 #هنرباز
🧮 معنایِ احتمالی: هنرمندِ غیرِ واقعی (مانندِ اصطلاحِ طعنه‌آمیزِ «هنربند» در قیاس با «هنرمند»)
🔹 #هنرگزین
🧮 معنایِ احتمالی: شخصی که اثر هنری را از اثرِ بی‌ارزش جدا می‌کند.
🔹 #هنرتاز
🧮 معنایِ احتمالی: تازنده یا منتقدِ سرسختِ هنر به‌طورِ کلی یا یک اثرِ هنریِ خاص
🔹 #هنرستا (honar.seta)
یا: #هنرنواز (honar.navâz)
🧮 معنایِ احتمالی: ستاینده یا نوازش‌گرِ هنر
🔹 #هنرکش(ی) —> honar.koš.(i)
🧮 معنایِ احتمالی: سرشتِ سامانه‌های سیاسیِ ضدِ هنر
🔹 #هنرزدا(یی)
🧮 معنایِ احتمالی: کسی که به شیوه‌های گوناگون از بالندگیِ هنر در جامعه پیش‌گیری می‌کند؛ رفتارِ آن کس
🔹 #هنراد (honar.âd)(هنر + --اد (پسوندِ اسم‌ساز)
🧮 معنایِ احتمالی: گروهِ هنری
🔹 #هنرگان
🧮 معنایِ احتمالی: مجموعه آثارِ هنریِ یک سرزمین یا یک ملت
🔹 #هنرانه
🧮 معنایِ احتمالی: مبلغ یا پاداشِ دریافتی برای آفرینشِ اثرِ هنری
🔹 #هنریار
🧮 معنایِ احتمالی: یاری‌رساننده به هنر
🔹 #هنرمرگ(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: دورهِ افتِ کوشش‌های هنری یا افتِ سطحِ کیفیِ هنر در یک جامعه یا در کلِ جهان
🔹 #هنرویژه
🧮 معنایِ احتمالی: چیزی که ویژهٔ امرِ هنر است.
🔹 #هنرسالاری
🧮 معنایِ احتمالی: جامعه یا فرمانروایی‌ای که در آن هنر و هنرمند حرفِ نخست را می‌زند.
🔹 #هنردزد
یا: #هنرربا
🧮 معنایِ احتمالی: کسی یا شرکتی که اثرِ هنری را کپی می‌کند و به نامِ خود ارائه می‌دهد. (بسنجید با: متن‌دزد یا ادب‌دزد یا فریوال‌گر (بروید به: #plagiarism .)
🔹 #هنربیز (honar.biz)(از فعلِ بیختن، به معنای غربال کردن)
🧮 معنایِ احتمالی: مامورِ سانسورِ آثارِ هنری
🔹 #هنرآزمودن (هنرآزما، هنرآزموده)
🧮 معنایِ احتمالی: واژه‌هایی مرتبط با مسابقه‌های هنری
🔹 #هنردیده
🧮 معنایِ احتمالی: کسی که هنرمندِ یک هنر نیست، ولی در محیط‌های هنریِ آن هنر رفت‌وآمد داشته و از چندوچونِ آن آگاه است.
🔹 #هنرپریش(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: پریشان‌شده (بیمارگونه) از پرداختنِ بیش‌ازحد به هنر
🔹 #هنرستیز
🧮 معنایِ احتمالی: ضدِ هنر
🔹 #پادهنر
🧮 معنایِ احتمالی:
۱- نوعی هنرِ نوین که ساختارهای هنرِ پیشین را می‌شکند.
۲- باورها یا اساس‌نامهٔ یک جنبشِ ضدِ هنر
🔹 #هنرگریز(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: سرشتِ کسانی که هنر را برای زندگی ضروری نمی‌دانند؛ رفتارِ آن کسان
🔹 #هنرافزا(یی)
🧮 معنایِ احتمالی: سرشتِ جامعه‌ای که در دورهٔ گذارِ هنریِ خود قرار دارد، و نیاز به افزایشِ پرداختنِ جوانان به هنرهای گوناگون دارد؛ عملِ جامعه در پیوند با آنچه گفته شد.
🔹 #هنرافروز(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: صفتِ کسی که باعثِ رواج و شکوفاییِ یک هنرِ خاص می‌شود؛ عملِ آن کس
🔹 #هنرکوب(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: سرکوب‌گرِ هنر؛ سرکوبیِ هنر
🔹 #هنرسنج(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: منتقد هنری؛ نقدِ هنری
🔹 #هنرزا(یی)
🧮 معنایِ احتمالی: سرشتِ برخی جنبش‌های فرهنگی که به هنر بهایِ شایان می‌دهند؛ عملِ آن جامعه در پیوند با آنچه گفته شد.
🔹 #هنرگسار(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: مصرف‌کنندهٔ هنر؛ مصرف‌کنندگیِ هنر
🔹 #هنرفرآور
یا: #هنرآور
🧮 معنایِ احتمالی: تولید‌کنندهٔ هنر
🔹 #هنرآما(یی)
🧮 معنایِ احتمالی: فراهم‌آورِ شرایطِ اجرایِ یک کارِ هنری؛ فراهم‌آوریِ شرایطِ ...
🔹 #هنرنوش
یا: #هنرپرست
🧮 معنایِ احتمالی: دوست‌دارِ آتشینِ یک هنر یا هنر به‌طورِ کلی (وصفِ شاعرانه)
🔹 #هنرخند
🧮 معنایِ احتمالی: خندهٔ نمکین (وصفِ شاعرانه) یا خندهٔ هنری
🔹 #هنرتراو(-َ-نده) —> (honar.tarâv.(ande
🧮 معنایِ احتمالی:
۱- کسی که در هر زمینه‌ای هنرمندانه عمل می‌کند.
۲- کسی که به چند هنر تسلط دارد.
🔹 #هنرفروش
🧮 معنایِ احتمالی: کسی که برای هنرِ خود تنها ارزشِ مادی قائل است، نه ارزشِ ذاتی یا معنوی.
🔹 #هنرشکستن (هنرشکن ، هنرشکنی)
🧮 معنایِ احتمالی: واژه‌هایی مرتبط با بی‌حرمتی کردن به هنر
🔹 #هنرپاشی
یا: #هنرریزی
🧮 معنایِ احتمالی: کنایه از مزه‌ریختن، شیرین‌کاری کردن
🔹 #هنرشکار
🧮 معنایِ احتمالی: کسی که استعدادِ هنری را از میانِ جامعه پیدا می‌کند و از او برای رسیدن به پول بهره می‌برد.
🔹 #هنریاب
🧮 معنایِ احتمالی: کسی که مایه‌های هنری در هر چیزی (سخنی، نوشته‌ای، شکلی و ...) را می‌جوید و می‌یابد.
🔹 #هنرتباه(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: صفتِ آنچه از دیدگاهِ هنری سقوط کرده است.
🔹 #هنرزه (-ِ-گی) —> honar.ze(egi)
(حاصلِ برش‌آمیزیِ هنر + هرزه یا هرزگی)
🧮 معنایِ احتمالی: مرد یا زنی که با هنر یا به‌بهانهٔ هنر هرزگی می‌کند؛ عملِ آن‌ها
🔹 #هنرهراسی
🧮 معنایِ احتمالی: ترس از هنر به دلیلِ بیهوده بودنِ آن (به باورِ برخی خانواده‌های سنتی)
🔹 #هنرفن
🧮 معنایِ احتمالی: نوعی فن یا فناوری که به هنر آراسته است.
🔹 #هنروشتن (هنرویسیدن)(هنر + نوشتن)
🧮 معنایِ احتمالی: به خط‌های زیبایِ نستعلیق یا شکسته نوشتن
🔹 #هنراستن
یا: #هنراییدن
🧮 معنایِ احتمالی: موضوعی را به هنر تبدیل کردن؛ برای مثال، گزارشی را به کتاب یا فیلم تبدیل کردن
🔹 #هنراندیش
یا: #هنرسگال (honar.segâl)
یا: #هنرکاو (honar.kâv)
یا: #هنرپژوه
🧮 معنایِ احتمالی: ژرف‌اندیشنده به هنر؛ پژوهش‌گرِ هنر
🔹 #هنرباور
یا: #هنرگرا
🧮 معنایِ احتمالی: باور به این‌که هیچ چیز به اندازهٔ هنر نمی‌تواند موجبِ آرامشِ روانِ انسان در زندگی شود.
🔹. #هنرگزار
🧮 معنایِ احتمالی: تفسیرگرِ اثرِ هنری
🔹 #هنرسو
یا: #هنرپایه
یا: #هنربن
با: #هنربنیاد
🧮 معنایِ احتمالی: ویژگیِ سخن یا استدلالی که با رویکردی هنری بیان می‌شود.
🔹 #هنرمالی
🧮 معنایِ احتمالی: افزودن یا مالیدنِ دستمایه‌های هنری برای اعتبار بخشی به یک فرآورده
🔹 #هنرباخته
🧮 معنایِ احتمالی: فرد یا جامعه‌ای که هنرِ گذشتهٔ خود را از دست داده، و تسلیمِ هنرِ بیگانگان شده است.
🔹 #نیاهنر
🧮 معنایِ احتمالی: نخستین ریخت‌های هنری در تاریخِ هنر
🔹 #هنرخوار(ی)
🧮 معنایِ احتمالی: کسی که آثارِ هنری را در سطحِ انبوه به تملکِ خود درمی‌آورد؛ عملِ آن کس
🔹 #پیراهنر
🧮 معنایِ احتمالی: امری که پیوندِ غیرِمستقیم با هنر دارد.
🔹 #هنر‌گشت
🧮 معنایِ احتمالی: فرایندِ تبدیلِ چیزی غیرِهنری به اثری هنری
🔹 #هنرینه
🧮 معنایِ احتمالی: اثری که نمودی از هنر در آن دیده می‌شود.
🔹 #هنرباره
🧮 معنایِ احتمالی: کسی که بی توجه به جنبه‌های دیگرِ زندگی خود را فقط وقفِ هنر کرده‌است؛ معتاد به هنر
🔹 #هنربازار
🧮 معنایِ احتمالی: بازارِ ویژهٔ فراورده‌های هنری
🔹 #هنرزاد
🧮 معنایِ احتمالی: کسی‌که در خانواده‌ای با استعدادِ هنری زاده شده است.
🔹 #هنرچهر
🧮 معنایِ احتمالی: آن‌که یا آنچه چهره و ریختی هنری و موزون دارد.
🔹 #هنرپیکر
🧮 معنایِ احتمالی: آن‌که یا آنچه اندامی هنری و موزون دارد.
🔹 #هنرآگین
🧮 معنای احتمالی: سرشار از نمودهای هنری
🔹 #هنربد (honar.bod)
🧮 معنای احتمالی:
۱- کسی‌که سرپرستیِ یک هنرسرا را بر عهده دارد.
۲- کسی‌که جایگاهِ بلندی در هنرِ یک سرزمین دارد.
🔹 #هنربه‌مزد
🧮 معنای احتمالی: کسی‌که فقط برای پول به هنر می‌پردازد و بی‌سفارش هنرآفرینی نمی‌کند.
🔹 #هنرانگی (honar.ân.egi)
🧮 معنای احتمالی: میزانِ هنری‌بودگیِ یک اثر
🔹 #هنربزم
🧮 معنای احتمالی: بزمِ هنری با حضورِ هنرمندان (خودمانی)
🔹 #هنرجشن
🧮 معنای احتمالی: جشنِ هنری با حضورِ هنرمندان (رسمی)
🔹 #هنروش (honar.vaš)
🧮 معنای احتمالی: أنچه اندکی از مایه‌های هنری برخوردار است.
🔹 #هنرکور(ی)
🧮 معنای احتمالی:
۱- ویژگیِ کسی‌که نمی‌تواند جنبهٔ هنریِ یک اثر را ببیند.
۲- کسی‌که اساساً هنر را درک نمی‌کند.
🔹 #هنرنشناس
🧮 معنایِ احتمالی: کسی‌که در سپهرِ هنر کنش‌گری دارد ولی با هنر و استلزاماتِ آن آشنا نیست.
🔹 #هنرمایه (-ِ-گی)
🧮 معنای احتمالی: استعدادِ هنری (داشتِگی)
🔹 #هنرگرد(ی)
🧮 معنای احتمالی: کسی‌که گردشگرِ ویژهٔ مکان‌های هنری است؛ گردشگریِ هنرگاه‌ها
🔹 #هنرپناه(ی)
🧮 معنای احتمالی: پناه‌بَرَنده به هنر در زمانِ دشواری و درماندگی؛ عملِ این فرد
🔹 #هنرپنداری
یا: #هنرانگاری
یا: #هنربینی
🧮 معنای احتمالی: ارزیابیِ نادرست از یک اثرِ پیش‌پاافتاده و هنر پنداشتنِ آن
🔹 #هنربازآفرین(ی)
🧮 معنای احتمالی:
۱- آفرینشِ دوبارهٔ اثری هنری ( عمدتاً نقاشی یا خطاطی،) که هنرمندی سرشناس در قدیم انجام داده است، به دستِ هنرمندی جدید. علتِ چنین کاری می‌تواند نشان دادن تواناییِ هنرمندِ جدید باشد و همچنین حفظ ایدهٔ اثرِ قدیمی در قالبِ اثر هنری (و نه کپی یا عکس یا ...) در موزه
۲- آفرینشِ دوبارهٔ یک اثرِ هنری با ظاهری یکسان یا تقریباً یکسان با آن اثر، ولی با لحاظ کردنِ ایده یا ایده‌هایی نو در اثرِ تازه، برای مثال، با پیروی از سبک‌های هنریِ نوین‌تر.
🔹 #نیمه‌هنری
🧮 معنایِ احتمالی: صفتِ اجراهای هنرمندانهٔ مردمانِ ناهنرمند در یک هنرِ خاص
🔹 #تک‌هنر(ه)
🧮 معنایِ احتمالی: صفتِ تالاری که فقط یک هنر در آن اجرا می‌شود.
🔹 #چندهنر(ه)
🧮 معنایِ احتمالی: صفتِ تالاری که چند هنر در آن اجرا می‌شود.
🔹 #ارزان‌هنر
🧮 معنایِ احتمالی: هنرِ پیش‌پاافتاده یا کم‌ارزش
🔹 #گران‌هنر
یا: #شایاهنر
یا: #شاه‌هنر ( یا شاهُنر (شاهکارِ هنری))
یا: #فرهنر
🧮 معنایِ احتمالی: هنرِ گران‌بها یا فاخر
🔹 #سرهنر (sar.honar)
یا: #سرهنرمند
🧮 معنایِ احتمالی: هنرمندِ اصلی در یک اجرایِ هنری
🔹 #وراهنر (varâ.honar)
یا: #متاهنر (metâ honar)
یا: #ژرف‌هنر
🧮 معنایِ احتمالی: هنرهایی که فهمِ آن برای دست‌اندرکارانِ آن هنر نیز دشوار است.
🔹 #پاره‌هنر
🧮 معنایِ احتمالی: یک اجرایِ ناکامل از یک اثرِ هنریِ طولانی (وصفِ شاعرانه)
🔹 #نوهنر (now.honar)
🧮 معنایِ احتمالی: هنری که تازه به میدانِ هنرهای موجود پای گذاشته‌است.
🔹 #ناهنر (ناهنرمند)
یا: #کژهنر (کژهنرمند)
🧮 معنایِ احتمالی: کار یا اجرایِ بی‌محتوایی که به نامِ هنر به مردم ارائه می‌شود.
🔹 #بدهنر
🧮 معنایِ احتمالی: اجرایِ بد از یک اثرِ هنریِ خوب
🔹 #شادهنر
🧮 معنایِ احتمالی: هنرِ شادی‌آور
🔹 #سوگ‌هنر
یا: #ماتم‌هنر
🧮 معنایِ احتمالی: هنرِ غم‌افزا
🔹 #نهان‌هنر
🧮 معنایِ احتمالی: هنرِ زیرزمینی
🔹 #پیشا‌هنر
🧮 معنایِ احتمالی: دوره‌ای از زیستِ آدمی که وی با مفهومِ هنر و هنرآفرینی آشنا نبوده است.
🔹 #پساهنر
🧮 معنایِ احتمالی: دوره‌ای خیالی از زیستِ آدمی در آینده که انسان از هنر و هنرسازی فاصله بگیرد.
🔹 #نازک‌هنر
یا: #ریزهنر
یا: #پرین‌هنر (par.in) —> پَرین = پَر + --ین
🧮 معنایِ احتمالی: هنری که ظریف‌کاری در آن حرفِ نخست را می‌زند، مانندِ جواهرسازی؛ هنرهای ظریف (fine arts~)
🔹 #سیاه‌هنر (siâh.honar)
یا: #سیا‌هنر
🧮 معنای احتمالی: هنری که تنها سیاهی‌های جامعه را می‌بیند و به نقد می‌کشد.
🔹 #دش‌هنر (doš.honar)
یا: #سخت‌هنر
🧮 معنای احتمالی: هنری که به استعداد خاصی نیاز دارد که در همگان نیست، و انجامِ آن نیز طاقت‌فرساست، مانندِ تندیس‌سازی‌های غول‌پیکر در کوهستان‌ها
🔹 #خرده‌هنر
🧮 معنای احتمالی: هنری که توسطِ ناهنرمندان انجام می‌شود و مایه‌های هنریِ ستبری ندارد.
🔹 #کلان‌هنر
🧮 معنای احتمالی: هنری برجسته که در قالبِ سبک‌های شناخته‌شدهٔ جهانی ارائه می‌شود.
🔹 #دل‌هنر
🧮 معنای احتمالی: هنرِ غیرِرسمیِ خودمانی
🔹 #پارین‌هنر
یا: #کهن‌هنر
🧮 معنای احتمالی: هنرهای دوره‌های باستان
🔺نکته:
۱- گفتنی است که ممکن است برخی از واژه‌های بالا برابری در انگلیسی یا زبانی دیگر داشته باشند، ولی چون روی‌کردِ ما اینجا پرداختن به پویاسازیِ درونیِ زبانِ فارسی است به آن وجه از مسئله نپرداخته‌‌ایم و نخواهیم پرداخت.
۲- مثلِ همیشه، دوستانِ گرامی می‌توانند پیشنهادهای خود را (همراه با معنا یا کاربردِ احتمالیِ آن) در یادداشت‌گاه بنویسند. پس‌از بررسی به متن افزوده خواهد شد.
